سوال:
با توجه به ماده ۲ اصلاحیه قانون پاداش پایان خدمت کارکنان دولت ، ایا اساسا ارای محکومیت صادره در دیوان محاسبات کشور میتواند در کاهش پاداش موثر باشد؟،با ذکر این نکته که در تبصره ۱ ماده۲۳ قانون دیوان محاسبات کشور تاکید بر صدور رای نسبت به ضرر و زیان شده(یعنی نفیا یا اثباتا اعلام نظر شود که ایا ضرر و زیانی وارد شده یا خیر)و نگفته جبران ،ضمن اینکه قید"محکومیت اداری"مندرج در قانون پاداش پایان خدمت و" مجازات اداری"مندرج در تبصره۱ ماده۲۳ قانون دیوان محاسبات ،بنظر میرسد دو موضوع علیحده و متفاوت باشند و علی القاعده ارای دیوان محاسبات نباید تاثیری در پاداش داشته باشد
پاسخ:
سوال مطروحه از نظر حقوقی قابل دفاع و حتی دارای ظرفیت استدلالی قابل توجهی است؛ اما برای نتیجه‌گیری قطعی باید میان چند مفهوم تفکیک بسیار دقیقی انجام داد.
طبق مقررات و آرای مرتبط ،
نتیجه اولیه این است که صرف صدور رأی محکومیت از سوی هیأت مستشاری یا محکمه تجدیدنظر دیوان محاسبات، لزوماً و در همه حالات به معنای «محکومیت اداری» موضوع ماده ۲ اصلاحی قانون پاداش پایان خدمت نیست، بخصوص اگر رأی دیوان محاسبات صرفاً متضمن جبران ضرر و زیان وارده به بیت‌المال باشد.،متن ماده ۲ اصلاحی بسیار مهم است
ماده ۲ قانون اصلاح پاره‌ای از مقررات بازنشستگی مصوب ۱۳۸۱ مقرر کرده است:
«به ازای هر بار محکومیت اداری در ده سال آخر خدمت، یک ماه از پاداش پایان خدمت مستخدم کسر می‌شود.»
بنابراین قانون‌گذار اثر مالی را به «محکومیت اداری» متصل کرده، نه به هر نوع محکومیتی که یک کارمند دولت ممکن است در طول خدمت با آن مواجه شود.
و اما، تبصره ۱ ماده ۲۳ قانون دیوان محاسبات چه می‌گوید؟
طبق تبصره مذکور" هیأت‌های مستشاری در صورت احراز وقوع تخلف ضمن صدور رأی نسبت به ضرر و زیان وارده متخلفین را حسب مورد به مجازات‌های اداری ذیل محکوم می‌نمایند...»
حتی قانون‌گذار در ماده ۲۴ نیز تصریح کرده است که اگر ثابت شود بدون سوءنیت ضرری به بیت‌المال وارد شده، هیأت‌های مستشاری نسبت به جبران آن رأی صادر میکند، بنابراین یک سؤال کلیدی مطرح می‌شود
فرض کنیم رأی دیوان محاسبات چنین باشد:
«فلان مسئول به پرداخت مبلغ X ریال بابت ضرر و زیان وارده به بیت‌المال محکوم می‌شود.»
ولی در رأی، هیچ‌یک ازمجازات‌های اداری موضوع تبصره ۱ ماده ۲۳ اعمال نشده باشد.
آیا دستگاه اجرایی میتواند صرفاً به استناد چنین رأیی، یک ماه از پاداش پایان خدمت وی را کسر کند؟
به نظر میرسد پاسخ منفی است.
زیرا: ماده ۲ قانون پاداش پایان خدمت، «هر محکومیت» را موجب کسر پاداش نکرده، بلکه مشخصاً از «محکومیت اداری» سخن گفته است
قانون‌گذار در تبصره ۱ ماده ۲۳ می‌گوید:
«ضمن صدور رأی نسبت به ضرر و زیان وارده...»
یعنی هیأت باید درباره وجود یا عدم وجود ضرر و زیان تعیین تکلیف کند.
اما این عبارت به خودی خود نمی‌گوید که محکومیت به جبران ضرر و زیان، همان مجازات اداری است.
اتفاقاً ساختار ماده نشان می‌دهد که قانون‌گذار ابتدا موضوع ضرر و زیان را مطرح کرده و سپس از مجازات‌های اداری سخن گفته است.
به عبارت دیگر، از نظر تحلیلی می‌توان گفت:
ضرر و زیان، ماهیت جبرانی دارد
در مقابل:
مجازات اداری ، ماهیت تنبیهی وانضباطی دارد
اما یک نکته احتیاطی بسیار مهم وجود دارد
در اینجا نمی‌توان صرفاً با استناد به تفاوت الفاظ، با قطعیت گفت که هیچ رأیی از دیوان محاسبات نمی‌تواند موجب کسر پاداش شود.
زیرا اگر رأی دیوان محاسبات علاوه بر جبران ضرر و زیان، یکی از مجازات‌های اداری موضوع تبصره ۱ ماده ۲۳ را نیز مقرر کرده باشد، وضعیت کاملاً متفاوت می‌شود.
مثلاً اگر رأی صراحتاً بگوید:
«محکوم‌علیه علاوه بر جبران مبلغ X ریال ضرر و زیان وارده به بیت‌المال، به توبیخ کتبی با درج در پرونده استخدامی محکوم می‌گردد.»
در این حالت، می‌توان استدلال کرد که بخش دوم رأی، یعنی مجازات اداری، مصداق محکومیت اداری است و ممکن است مشمول ماده ۲ قانون پاداش پایان خدمت شود.
اما اگر رأی فقط متضمن جبران ضرر و زیان باشد، استناد به آن برای کسر یک ماه پاداش، از نظر حقوقی محل ایراد جدی است.
یک نکته مهم دیگر، تفاوت عبارات «محکومیت اداری» و «مجازات اداری»است
قانون پاداش پایان خدمت:
«محکومیت اداری»
را به کار برده است.در حالیکه
قانون دیوان محاسبات:
«مجازات‌های اداری»
را به کار برده است.
بنابراین نمی‌توان بدون استدلال، این دو اصطلاح را مترادف تلقی کرد.
.